Waar legt u de grens? – Bas Tuenter

“With great power, comes great responsibility”. Dat is het motto van Peter Parker oftewel Spiderman, nadat hij gebeten wordt door een radioactieve spin, die hoogstwaarschijnlijk een bijzonder efficiënte vorm van CRISPR Cas9 zijn cellen in spuit. Fictief natuurlijk, maar het spreekt tot de verbeelding van vele kinderen, en grote kinderen, dat je opeens je eigenschappen verandert en transformeert van zwakke verlegen nerd naar een sterke behendige nerd die de wereld redt. Voorlopig blijft het fictie dat iedereen Spiderman of Captain America kan worden, maar als de wetenschap zich blijft ontwikkelen, verkrijgen we zo’n precieze controle over de genetische code dat we hier over na moeten denken.
Genetische modificatie, dat is waar we het vanavond en tijdens dit festival over hebben. Het brengt een heleboel beloftes met zich mee; gewassen in schralere condities verbouwen zodat miljoenen mensen makkelijker toegang hebben tot voedsel, de oplossing voor ongeneeslijke ziektes, en bacteriën die CO2 uit de lucht halen! Dat zijn stuk voor stuk fantastische vooruitzichten! Ik zeg gaan met die banaan! Een van de redenen dat ik optimistisch ben, is omdat ik gewerkt heb met genetisch gemodificeerde cellen. Ze bijten niet, ze gedragen zich keurig en zijn helemaal niet zo eng als je misschien verwacht. Toegegeven, er zijn strenge regels met betrekking tot de veiligheid van GMO’s. En dat is hoe het hoort. Die regelgeving stelt ons in staat om fundamenteel en toegepast onderzoek te doen waardoor miljoenen levens verbeterd worden! Omdat we er verantwoordelijk mee om gaan, doet gene editing zoveel goeds! En om dat te blijven doen, moeten we met zijn allen bepalen wat verantwoordelijkheid is in deze context.
Ho eens even, niet zo snel! Beloftes moeten waargemaakt worden, en het is niet allemaal rozengeur en maneschijn. Wat als er iets mis gaat? Menselijke eigenschappen worden beschikbaar voor verkoop? Heb je daar wel eens over nagedacht Bas? Jazekers… best wel een tijdje. Want ik begrijp volledig dat genetische modificatie een enge, akelige kant heeft. Een deel daarvan is onbegrip maar dat is niet alles. Knutselen aan ‘De mens’ of aan ons voedsel. De notie dat wij niet moeten bepalen wat voor genen doorgegeven worden of dat wij genen niet zonder toestemming van komende generaties mogen veranderen. Dat is al eerder gedaan, wat zorgde voor een gitzwarte bladzijde in het boek van de mensheid en de wetenschap.
Vandaar dat het cruciaal is dat wij er vanavond en in de toekomst met elkaar over praten, om samen te bepalen wat we wel en niet goedkeuren. Bewust zijn van de gevaren die GMO’s met zich mee brengen en tegelijkertijd zorgen dat de geweldige dingen er ook daadwerkelijk komen, zonder dat er negatieve gevolgen van ondervonden worden. Dat we gemeenschappelijke grond vinden en zorgen bij elkaar wegnemen. Want genetische modificatie is een technologie, die is niet inherent goed of slecht, maar een middel dat gebruikt kan worden voor beide. Laten wij ervoor zorgen dat het gebruikt wordt om goed te doen.
Vandaar dat ik u vanavond de vraag stel; Waar ligt voor u de grens? Wat moeten wij, als maatschappij, wel en niet willen? Alles verbieden omdat de mens niet voor God mag spelen? Of omdat de toekomstige generaties geen toestemming kunnen geven? Of zijn we verplicht aan toekomstige Huntington’s patiënten, om hen te genezen voordat ze ziek worden? Of is gene editing een volgende stap in de menselijke evolutie en moeten we dit in alle facetten omarmen?
Ik leg de grens na het genezen van ongeneeslijke, erfelijke, dodelijke ziektes. Daarbij is zo’n gewichtige ingreep gerechtvaardigd door het bijzonder grote leed dat de patiënten ervaren. En monogenetische ziektes komen daarvoor als eerste in aanmerking. In acht neming dat die keuze altijd bij de ouders zal liggen. Want ik pretendeer niet de wijsheid te hebben om tegen iemand te zeggen welke keuze ze moeten maken op het moment dat ze te horen krijgen dat hun toekomstig kind de ziekte van Tay-Sachs heeft en nooit het 18e levensjaar zal halen. De ouders moeten een mogelijkheid krijgen om een gezond kind te krijgen. Maar als we het hebben over chronische aandoeningen zoals blindheid of dwerggroei, zou ik een andere afweging maken, onder andere vanwege de implicaties van het ‘genezen’ daarvan.
Ik weet waar voor mij de grens ligt. Waar ligt die van u? Ik zeg niet dat het makkelijk is, of dat het meteen duidelijk, maar ik zeg wel dat het essentieel is dat u dat van uzelf weet. Want als we als maatschappij deze krachtige technologie verkrijgen, hebben wij ook de grote verantwoordelijkheid om daar goed mee om te gaan.